Laat volwassenen hun examen in delen doen

Laat volwassenen hun examen in delen doen

Elk jaar beginnen duizenden volwassenen aan een mbo-opleiding naast hun baan en hun gezin. Ze volgen les op één avond per week en leren de rest in de uren die overblijven. Toch stopt een flink deel van hen voordat het diploma binnen is. Uit gesprekken met mijn eigen cursisten weet ik dat één oorzaak steeds terugkomt: het grote eindexamen. Bij veel opleidingen voor volwassenen wordt de theorie nog altijd getoetst in één examen aan het einde van het jaar. Ik pleit ervoor dat volwassen cursisten hun examen in delen mogen doen, na elk blok van de opleiding.

Leren in stukjes

Volwassenen leren anders dan jongeren, niet omdat ze minder kunnen, maar omdat hun tijd anders is verdeeld. Een cursist van mij leert een uur nadat de kinderen slapen; een ander leest een hoofdstuk in de trein naar het werk. Zo wordt de stof in kleine stukken opgenomen, en zo verdwijnt die ook weer. Wie in september een hoofdstuk over elektriciteit heeft geleerd, weet daar in juni vaak weinig meer van. Een jongere student kan in de weken voor het examen alles nog eens doornemen. Een volwassene met een baan en een gezin heeft die weken niet. Een deelexamen na elk blok toetst de stof terwijl die nog vers is. Wie een deel niet haalt, verliest een maand en geen jaar.

Het verhaal van Modibo

Modibo (29) volgde bij ons de opleiding tot installatiemonteur. Twee jaar lang leerde hij elke avond, en in de praktijklessen deed hij het goed. Voor het theorie-examen kwam hij twee punten tekort. Hij moest een half jaar wachten op de herkansing en dacht in die maanden serieus aan stoppen. Uiteindelijk haalde hij het, maar zijn verhaal laat precies zien wat ik bedoel. Niet zijn kennis was het probleem, maar de vorm van het examen. Op een slechte dag kan één toets twee jaar werk doorstrepen.

Het bezwaar van de tegenstanders

Tegenstanders van deelexamens zeggen dat een opleiding zo in losse stukjes uiteenvalt. Een goede monteur moet alle kennis tegelijk kunnen toepassen, en niet alleen per onderdeel. Bovendien zouden deelexamens extra werk opleveren voor docenten en examencommissies. Hoewel het eerste argument sterk klinkt, klopt het niet. Of iemand zijn vak beheerst, blijkt in de praktijk: tijdens de stage en in de praktijktoets aan het einde van de opleiding. Daar laat een cursist zien dat hij alles kan combineren. De theorie kan prima in delen worden getoetst. Het tweede argument is nog zwakker. De meeste opleidingen geven nu al na elk blok een toets in de les; die toetsen hoeven alleen nog een officiële status te krijgen. En wie de kosten van herkansingen en van cursisten die afhaken meetelt, ziet dat deelexamens uiteindelijk goedkoper zijn.

Maak van de uitzondering de regel

Sommige opleidingen bieden deelexamens al aan, maar alleen op verzoek en alleen aan wie de weg naar de examencommissie kent. Dat moet andersom. Ik roep opleidingen op om deelexamens standaard aan te bieden aan volwassen cursisten. Wie liever één groot examen doet, kan daar dan zelf voor kiezen. Volwassenen die naast hun werk een vak leren, verdienen een examen dat past bij de manier waarop zij leren. Anders verliezen we precies de mensen die de techniek en de zorg zo hard nodig hebben.

Jari Postma is docent bij een ROC.